Niyəsə təkrəqəmli illər mənə bütün il boyu yeni kimi gəlir. Məsələn 2011 artıq bitir, ancaq bu rəqəmə hələ alışmamışam. Elə gəlir ki, hələ də 2011 təzədir. Cüt rəqəmlilərə isə tez alışıram. Bir də mənə, yeni il ərəfəsindən ta Aprel ayına qədər daimi bayram ərəfəsi kimi gəlir. Ona görə sanki,   3-4 ay vaxt çox tez keçir. Hər nə qədər rəqəmə alışmasam da, 2011 bitdi.

Bu il planda olanlardan çatdırmadıqlarımız çox oldu. Ancaq planda olmayanlardan da gördüyümüz işlər oldu.

Bu arada illik hesabat kimi post yazmaq ənənəsini Rəşaddan nümunə götürürəm :). Hərçənd onun qədər ətraflı yazası olmadım.  Qısa-qısa 2011-ci ilin xülasəsini yazım:

Planşdırdığımız bir Qogal proyekti var idi. Bu il müəyyən səbəblərdən onun “başını buraxdıq”.  Sayt yarımçıq hazırlanma mərhələsində qaldı. Bilmirəm aqibəti necə olacaq. Amma domaini filanı göz bəbəyi kimi qoruyub saxlayırıq :).

Aprel ayında isə çox kiçik bir Sosial Media alətini sayt kimi hazır elədik - www.allinks.in .

Xazar-ı isə bağladıq.  2004-cü ildən açdığımız ilk “dot com” proyektimizi müvəqqəti şəkildə istifadədən çəkdik.

Bir start-up-ın da başlanğıc mərhələsində iştirak etdim. Təəssüf ki, vaxt çatışmazlığına görə qısa müddət sonra proyektdən ayrılmalı oldum.

Weboxu isə öz varlığını daha da güclənərək davam etdirir.  Bu il böyük şirkətlərin blogingə fikir verməyə başlaması ilə yadda qaldı. Texniki məhsulların təqdimatları, blogla birəbir işləmə istəkləri və s.  2011-ci ildə Azərbaycan bazarına qonşulardan da maraq yarandı. Webrazzi üçün də yazdım.  Ümid edirəm gələn il blog sahəsində bu peşəkar inkişaf ənənəsi daha da müsbətə davam edəcək.

Digitalbrand-də isə çox məhsuldar və bir o qədər də məşğulluğu çox il oldu.  Yenə interaktiv reklam kampaniyaları, qeyri-standart bannerlər və müxtəlif sosial media applicationları ilə məşğul olduq.  İşlər barədə ayrı-ayrılıqda link nümunələri gətirsəm postu bir xeyli uzadası olaram.

Bu il tədbirlər cəhətdən də çox məhsuldar oldu. Yadda qalanlardan bəzilərini sadalasam:

TEDxBaki-nın 2011-ci ildə keçirtdiyi hər bir tədbirdə iştirak etdim. Bunlardan ən çox səs-küy yaradan və yadda qalan isə TEDxBaki Gənclink oldu.  Əlbəttə Bloqosfer 2011 tədbirini də unutmayım.  İlin sonunda isə Milli Net 2011 internet saytlarının müsabiqəsini keçirtdik.

Bu il mənim üçün iştirak etdiklərim arasında ən yadda qalan tədbirlər isə Webrazzi Summit 2011 və Facebook F8 İstanbul tədbirləri oldu. Burada iştirakdan sonra məşğul olduğumuz sahəsinin necə zövqlü olduğunu daha rahat görmək imkanı olur. Peşəkar yanaşma və dünya təcrübəsini görmək çox xoş idi.  Sadiqin bu səfərlər barədə ətraflı yazısı nə demək istədiyimi daha aydın göstərər.  Gələn il daha çox bu tip tədbirlərdə inkişaf etmək istəyi ilə 2012-ci ili qarşılayıram.

Gələn ilin hesabatını daha uzun yazmağa çalışaram. Ümid edirəm ki, məlumatını çatdırmaq üçün daha çox material olar.

Təqribi olaraq ayda bir dəfə yolum Bank Respublikadan düşür.  Həmişə də əsas binasına gedib,  oradan əməliyyat edirəm. İstifadə etdiyim müddət ərzində də,  bir şikayətim olmayıb. Tək-tük babat işləyən banklardandır. Gedərək də xidmətlərini inkişaf etdirirlər.  Məsələn əvvəl içəri daxil olanda boş görülən masaya əyləşməyi təklif edirdilər. Sonradan növbəni balanslaşdırmaq üçün “sıra nömrəsi” sistemini tətbiq etməyə başladılar.  Daha sonra işçilərin xidmət səviyyəsini qiymətləndirmək üçün  aparat quraşdırdılar.  Elə quraşdırmalar zamanı TwitPic etmişdim:

Mən də, əksərən hər bir bank əməliyyatçısının işindən sonra bundan istifadə edirəm.  Çox vaxt “Yaxşı” düyməsini sıxıram. Arada bir də “Əla” və “Qənaətbəxş” .

***

Bu gün də banka getmişdim. Balaca bir macəra yaşadım:

Sıra nömrəmi aldım və reklam braşuralarına baxaraq gözləməyə başladım. Gülərüz işçilərdən biri yaxınlaşıb, müştərilə arasında bir sorğu keçirdiklərini dedi, mənim də iştirak etməyimi istədi. Mən də iştirak etdim. Sonra isə onlardan icazə aldım ki, olar bu sorğu kağızının şəklini çəkim? Səbəbini soruşanda Facebooka yerləşdirəcəyimi dedim. Zəng edib səlahiyyətli nümayəndədən soruşdular. Sonra isə dəstəyi mənə ötürdülər. Çox mədəni formada şəkil çəkməyə icazə olmadığını bildirdilər. Bir müddət sonra bu sorğu açıq formada ictimaiyyətə  çatdırılacaqmış. Bankın Facebook səhifəsində yerləşdiriləcəkmiş.  Məndə qərara hörmət olaraq heç bir şəkil filan çəkmədim. Hətta bunun nə olmağı barədə də yazmıram =) .

Sonra əməliyyat üçün mənim növbəm gəldi. Masaya yaxınlaşdım. Əməliyyat çox qısa zaman ərzində, minimum sualla aparıldı. “Əla” düyməsini sıxdım. “Çox sağ ol” deyib ödəmə üçün Kassada növbəmi gözləmək üçün əyləşdim.  Kassalardan biri mənim sıra nömrəmi göstərirdi. Yaxınlaşmaq istəyəndə gördümki bir “day-day” məndən qabaq yaxınlaşdı.  Hələ bir mənə də rus dilində “növbənizi gözləyin” dedi.  Mən isə sıra nömrəmi göstərəndə Azərbaycan dilində “əə mən ödəyirəm də” tərzində ifadə işlətdi. Mən isə sıra nömrəmi kassada oturana göstərdim. Başqa artıq-əskik heç nə demədim… “Day-day” növbədən kənar kassaya ödəməsini edib getdi. Sonra isə mən ödəməni etdim. Əməliyyat başa çatandan sonra “Çox pis” düyməsinis sıxdım. Əməliyyatçı qəribə üz ifadəsi ilə “Niyə?” deyə soruşdu. Mən də, “Növbə gözlədiyim halda məndən qabağa keçildiyini dedim. Növbəmi itirdim. Ona görə “Çox pis”.” Kassa əməliyyatçısı isə dedi ki, mən nə edə bilərdim axı, onu döyüb qovası deyildim ki? Mən sizə xidmət elədim. Mən cavab verdim ki, bu da axı mənim problemim deyil. Mən bayaqdan növbəmi gözləyirəm.  Öz növbəm çatanda isə istədiyim xidməti ala bilmirəm.  Mənim üçün hörmətsizlik “Çox pis”dir.

***

Bundan sonra gördüm ki, sən demə həmin quraşdırılmış cihazların bir xeyri varmış. Bir növ sivil etiraz formasıdır.

Bəlkə də əməliyyatçı düşünür ki, onun bir günahı yoxdur. O öz işini görüb. Öz dediyi kimi: döyüb qovası deyil ki? Amma heç mən də növbəmi əlimdən alanı döyüb qovası deyiləm ki? Əlimdən gələn sivil etiraz forması olaraq qiymətləndirmədə bildirdim. Bu birbaşa əməliyyatçının günahı olmaya bilər. Amma bu mənim də günahım deyildi. Bankın qaydalarına əməl etməyə çalışıram. Növbəmi gözləyirəm, növbəm gələndə yaxınlaşıram. Bank daxilində qayda-qanunu tənzimləmək artıq Bankın işidir. Ən azından əməliyyatçı ona yaxınlaşanlardan sıra nömrəsini tələb edib, ona uyğun əməliyyat apara bilər.

Ümid edirəm Xidmət səviyyəsinin daha da yaxşılaşması üçün, bu kimi detallara da əhəmiyyət verilər. O zaman daha da çox inkişaf olar.

***

QEYD: Mövzu ilə bağlı bu gün (28 iyul) Banks Respublikadan əlaqə saxladılar. Məsələ ilə bağlı tədbir görüləcəyini dedilər:

Rastlaşdığınız bu xoşagəlməz halın araşdırılması üçün Müştərilərlə əlaqələrin idarə edilməsi departamentinə artıq məlumat verilib.

Bu gün (2 iyul) çox maraqlı bir tədbirdə oldum – TEDxBaki . Tədbir barədə qısa-qısa qeydləri yazmaq istiyirəm.

Bu Azərbaycanda üçüncü TED tədbiridi. Auditoriyası da artaraq irəliləyir. Amma bir məqam gözümə ilişib, niyə tədbirin biletlərlə əlaqəli müraciət e-maili gmail-də idi? Məsələn ticket@tedxbaki.com olsa daha yaxşı olardı.  Bir də burada link əskikliyi var. Axı Gənclink-di :).

Tədbirdə çoxdan görmədiyim bir neçə dost-tanışı da gördüm. Ona görə belə tədbirləri xoşlayıram.

Ümumi götürəndə tədbiri çox bəyəndim. Çıxışların 80%-ni ürəyimcə oldu (cəmi 24 çıxış oldu).  Bəyənmədiklərim də ola bilsin başqalarının zövqünü oxşaya bilər (zövq müxtəlifliyi). Ümumiyyətlə məncə, ən yaxşı çıxışlar spikerlərin birbaşa  öz fəaliyyət sahəsinə aid olan çıxışlar oldu. İnsana daha inandırıcı və maraqlı gəlirdi. Praktik çıxışlar.  Digərləri bir qədər Wikipedia məqalələrini xatırladır :).

İlk TEDx Bakı da İTC-də olmuşdu. Bu da orada oldu. Yeri heç yaxşı deyil. Çünki, ünvan olaraq çətin tapılır. Ancaq mənə ilkini xatırlatdı deyə nostalji oldu.  Yaxşı ki, burda keçdi. Bu həm də müqayisə etmək şansı verdi.  İlk dəfədən bu günə zaldakı insan sayı faizlə yox, dəfələrlə artmışdı.Yalan olmasın bəlkə də 10 dəfə.

Bəlkə də bu qədər çox adamın toplaşmasına səbəb spikerlərin müxtəlifliyi oldu.  Yəni,  ”Google Plus-un sözü olmasın” Circle-lar çox idi =).  Auditoriyanın əksəriyyəti cavan və gənclər idi. Ona görə yəqin ki, bu dəfə sosial mediada adı daha çox hallanacaq.

Başlanğıc və sonluq çıxışları maraqlı natiqlər tərəfindən oldu.  Ona görə də, tədbir elə kuliminasiya nöqtəsində başlayıb, kuliminasiya ilə də sona çatdı.  Danışanlar arasında bizi kövrəldən də oldu.

Bəlkə də ola bilsin auditoriyaya görə idi.  Əksər şəxsi müzakirələr və spikerlərin çoxunun çıxışında internet, sosial şəbəkələr, bloglar, forumların adı hallanırdı. Belə düşünürəm ki, hətta bu haqda ümumiyyətlə Weboxu-da bir yazı yazam.

Mak.az saytının keçirdiyi məclislərin şərti adı belədir.

İyunun 18-ində də uzun fasilədən sonra növbətisi keçirildi. Bundan əvvəlki 2009-cu ilin yayında keçirilmişdi (biz BarCamp Gəncəyə hazırlaşırdıq).

Müzakirə olunan mövzular haqqında verdiyim linkdən məlumat ala bilərsiniz.

Tədbirin bu dəfəki mövzuları arasında müzakirəyə qoşula biləcəyim bir  mövzu yox idi(digital) :).  Ona görə passiv formada oturub qulaq asdım.  Ümumi formada tədbir maraqlı oldu, müzakirələr faydalı idi.  Müzakirələrdən kənar fərdi şəkildə etdiyimiz söhbətlər də  ayrıca maraqlı idi.  Mak.az-ın belə tədbirlərə ara verməyəcəyini ümid edirəm.

Bir dənə sonda bir sorğu anketi verilmişdi.  Düzü heç inanmıram ki, mənim onu doldurmağımla faydalı məlumat vermiş oldum.  Çoxdandı əl ilə yazı yazmıram deyə, qısa vaxtda səliqəli yazmaq qabiliyyətim itib :).  Sonra da vaxt qısa idi bəzi şeylərə ətraflı, dəqiq cavab verə bilmədim. Həmin anketi online formada doldurma tələbi olsa idi daha səmərəli olardı, daha rahat doldurardım deyə düşünrəm. Məncə nəzərə almaq lazımdır.

Növbəti məclisdə qısa vaxt sonra görüşmək ümidi ilə.

Həmişə texnologiyaya aid Weboxu-da yazıram. Yeni texnologiyalar,  araşdırmalar, təhlillər və s.

Bu dəfəki yazıda isə texnologiyadan daha çox, şəxsilik amili var.  Ona görə şəxsi bloga yazdım.   Yenilikdən daha çox köhnəlik var.  Həm də çox public vermək istəmədiyim bir informasiyadır :).  Amma verməsəm də olmaz.

Əvvəldən deyim Xazar-ı bağladıq. İndi isə keçim fikirlərə.

Yəqin ki, texnologiya ilə maraqlananlar bilir. Bu il bir neçə internet saytının xidməti dayandırdığı xəbərini oxuduq. Google, Yahoo və s. Son olaraq da əvvəllər daimi izlədiyim başqa bir saytın xidmətini dayandırmaq xəbərini oxuyandan sonra dedim xəbəri əvvəldə verim sonra keçim yazıya.

Bağladıq deyəndə, artıq işə yaramadığını düşündüyümüz, çoxdan aktiv olmayan bəzi bölmələri tamamilə bağladıq.  Bəzi bölmələrinə isə index-dən keçidi çıxardıq (yaxında onları da tamamilə bağlayacağıq). Bir neçə günlük analizlərdən sonra cəmi 4 bölməni saxladıq – melumat.xazar.com , forum.xazar.com , gallery.xazar.com və chat.xazar.com . Bunlar ən çox istifadə edilən bölmələr idi ona görə fəaliyyətini saxladıq. Həm də Wikipedia-dan filan bir xeyli keçid var.

Digər bölmələri bağlamağa bir neçə səbəb var:  Bəzi bölmələrin işlədiyi API sistemləri artıq aktiv deyil,  bəzi RSS-lər işləmir. Bunların da hamısı sistemdə öz mənfi təsirini göstərir, ağırlıq salırdılar.  Onları yenidən düzəltmək və optimallaşdırmalar aparmaq da sərfəli deyil. Ən azından indi bizim üçün vaxt əvvəlkindən daha dəyərlidir. İşlək olmayan hissələrin saldığı ağırlığın ziyanını isə serverdə olan başqa saytlar çəkir.  Ona görə bağlamaq ən sərfəlisidir. Bağlandıqda itirləcək elə bir şey də yoxdur. Çünki gəlir demək olar ki, gətirmirlər.

… Xazar.com-un tam işlədiyi Aprel ayı üçün (2011) statistikaları 67 mindən artıq istifadəçi və 450 mindən çox səhifə göstərimidir.  Saytın ay ərzində ən çox səhifə göstərimi bir milyon-dan artıq olub. Bu da ötən illərdə olub. Və yüz minlərlə aylıq istifadəçi.  Ancaq zaman keçir, dövr dəyişir…

…Bir dövrün sonu

Xazar-ı 2004-cü ilin avqustunda açmışıq (@msadig, @R_Safarov). Demək olar ki, 7 ildir.

Bu həm də bizim müəllimimiz oldu. Yeni nəsə öyrənəndə onun üstündə sınaqdan keçirirdik. Ya da saytda nəsə etmək üçün, yeni biliklər öyənməli olurduq.  İndi ətrafımda demək olar ki, həmişə Xazar-dan bir parça var və olacaq. İş, sosial əhatə və s.  Hələ də bəzi tanışların telefonlarında adımın yanında Xazar sözü var :).

2009-a kimi saytın üstündə daimi işlədik.  Dövrün yeniliklərindən etdik.  Həmin vaxtdan sonra bir növ bölündük. Yeni proyektlər, yeni ideyalar,  müxtəlif tədbirlər və daha başqa işlər.  Sayt isə baxımsız vəziyyətə düşdü.

Məncə bu həmdə müəyyən bir dövrün sonu gəldiyinin işarəsidir.  Portal anlayışı artıq bütün dünyada ölür.  Mənasız təkid düzgün olmaz.

Keçənlərdə bir yazı ilə rastlaşmışdım. Böyük texnologiya şirkətlərinin bir-birindən işçi transferləri ilə bağlı.  Qrafikanı yerləşdirim:

Yəqin ki,  diqqət yetirirsiz.  Savadlı kadrların digər şirkətlərə transfer cədvəli. Dünyada portal anlayışının bir nömrəli oyunçusu Yahoo daimi qan itirir. Bizdə də vəziyyət eynidir :). Sistemləri dəyişməyəndə iflasa uğrayır.

Bir dövrün sonunun gəlməsi, həm də digər başlanğıc deməkdir. Bizim üçün də, Xazar üçün də portal dövrü sona çatdı. Yeni servislər, yeni ideyalar lazımdır. Xazar tamamilə bağlanmır. Bir növü istirahət veririk.  Yəqin ki, gələcək yenilikləri məzmun əsaslı yox,  xidmət əsaslı olacaq.  Köhnə sistem bir növü əl-qolumuzu da bağlamışdı. Atsan atılmır, tutsan tutulmur vəziyyətə gəlmişdik. Fikirləşirəm ki, belə daha doğru qərar oldu.

Yeni dövrdə daha yenilikçi olmağa çalışarıq.

P.S. Etiraf edim ki, weboxu-da bu yazını yazmama səbəbim, ora texnoloji cəhətdən yaraşdırmamağımdır :).

Ona görə məsələyə ümumi müstəvidən baxdım və belə formada yazdım - http://weboxu.com/blog/analysis/1326.html

URL: http://www.webrazzi.com/2011/05/30/azerbaycan-eticaret-online-odeme-oyun-reklam/

Önceki yazımda Azerbaycan internet pazarının genel durumunu anlatmıştım. Henüz ilk adımlarını atan bir internet pazarının istatistiklerini ve dinamiklerini aktarmaya çalıştım. Hem Türkiye’den hem de Azerbaycan’dan gelen yorumlar da yazıyı renklendirdi.

Yeni yazımda sizlere Azerbaycan internet pazarında e-ticaret, online reklam ve online oyun gibi konularda neler olduğunu paylaşacağım. Umarım siz de fikirlerinizi paylaşmaya devam edersiniz.

Azerbaycan’da E-Ticaret

Azerbaycan’da e-ticaret sektörünün geliştiğini söylemek çok zor. Şimdiye kadar bir kaç başarısız deneme oldu ve hiçbirisi tutmadı. Halen yeni girişimler çıkıyor, ancak onların da durumunu zaman gösterecek.

Kıyaslayarak söylemem gerekirse, pazara hakim bir eBay, Gittigidiyor, Hepsiburada yok. Yerli siteler olmadığından siparişler de ülke için hizmete açık yabancı kaynaklardan oluyor. Bunların içinde Türkiye’ye ait siteler de var. Özellikle çevremde Kitapyurdu’nun fazla kullanıldığını görüyorum. Genel olarak pazarın bu bölümünde büyük bir boşluk var ve hala yeri doldurulamadı.

Grup satın alma konusunda da yeni yeni ısınan projeler var. Fakat onlarda da büyük paralar dönmüyor. Dolayısıyla e-ticaret pazarına dair değerlendirebilecek istatistik de yok.

Online Ödeme

E-ticaretin en büyük tetikcisi elbette online ödeme sistemleri. Ne yazık ki, PayPal Azerbaycanı desteklemiyor. Bu da en büyük sıkıntılarımızdan biri. PayPal aracılığıyla kazanılmış paraları almamız imkansız. Ama ödeme yapabiliyoruz. Paypal ülkemizde kullanılabildiği takdirde daha iyi şeyler yapmak mümkün olacaktır.

Ülkede en sık kullanılan online ödeme sistemlerinden biri Rusya bazlı WebMoney sistemi. Uzun bir süre Azerbaycan’da çeşitli bayilikleri çalışıyordu. 2010′nun Temmuz ayından itibaren Azerbaycan bankalarından biriyle (Bank Standard)  anlaştılar ve para transferini daha kolaylaştırdılar.

Yerli ödeme sistemlerimiz de mevcut. Bunlar Goldenpay veAzericard. Fakat gelişmiş API sistemlerine sahip olmadıkları için geliştiriciler bağımsız olarak rahat kaydolup kullanamıyorlar. Sistemlerin daha da geliştirildiği takdirde daha fazla kullanıcı çekmeleri bekleniyor.

Online Reklam Pazarı

İnternet siteleri fazla gelişmediği halde, dijital reklamcılık biraz daha önde. Tabi halen geleneksel medyanın oldukça gerisinde. Büyük şirketler internet pazarlamasına küçük bütçeler ayırıyorlar.

Halen pazardaki internet reklamlarının büyük yüzdesini klasik banner tipleri kaplıyor ve bazı kesimler tarafından internet pazarlaması olarak da bu reklamlar anlaşılıyor. Son bir senede Rich media (expandable, overlay) ve interaktif tipli bannerlerin kullanımı çoğaldı. Sitelerde standart olarak kenar reklamları kullanılıyor.

Reklam yerlerinin satışı sitelerin büyük bir bölümünde dış mekan reklamlardaki (billboard) gibi aylık olarak değerlendiriliyor. CPC tipli reklamlar genelde kullanılmıyor. CPM ise bazı sitelerde kullanılıyor. Davranış temelli fiyatlandırma modelleri ise uygulanmıyor.

Dijital pazarlama konusunda çalışan fazla şirket de yok. Şirketlerin bazısı (Universal-reklam,Banner Media) sadece çeşitli sitelerdeki olan banner yerlerini satıyor,  bazıları (Newmedia,Portcity) yabancı sitelerin reklam haklarını elinde bulundurarak bu alanları satıyor. Şu anda yalnızca biri (Digitalbrand) internet alanında aktif pazarlama stratejileri sunuyor, sosyal medyayı ve yeni reklam araçlarını kullanıyor. Önümüzdeki dönemde paylaşılmaya değer ilginç sosyal medya tecrübelerini de yazabiliriz. Tabi zamanla tüm firmalar yeniliklere ayak uyduracaktır.

En Fazla Reklam Haber Sitelerine

İnternet pazarlamasında en fazla reklam alan siteler gazete, haber ajansı ve online haber sitelerinin payına düşüyor. Yerel siteler arasında dağılım payını belirtirsek yaklaşık %80’den fazlasına sahipler. Bu da aslında onların internet şirketi olarak başarılı olmalarından değil, geleneksel medyanın devamı olmalarından kaynaklanıyor. Yani onlara ayrılmış reklam bütçeleri bir nevi internet reklamcılığına değil, geleneksel medyaya ayrılmış.

Tabi bunun kötü tarafları da var. Haber sitelerindeki reklam yerlerinin sayısı oldukça fazla ve sitelerin “banner çöplüğü” olmasına neden oluyor (bir haber sitesinde 24 banner yeri). Ancak 2011′den başlayarak haber siteleri gelenek haline gelmiş “banner çöplüğü” olarak nitelendirdiğimiz düzenden vazgeçerek  standartlara ayak uydurmaya başlıyorlar.

En Çok Kazanan DST Grubu

Reklam pastasından en büyük dilimiyse dünyaca ünlü internet grubu olan DST Group alıyor. Yerel internet şirketlerinin yokluğunu ustaca kullandılar. Önceki yazıda ismini kullandığım sosyal paylaşım siteleri Odnoklassniki’nin %100’ü, vKontakte’nin %33’ü, e-posta servisi olan Mail.ru’nun %100’ü, ayrıca herkesin bildiği gibi Facebook’un %10’u DST Group’a ait. Facebook ve vKontakte gibi sitelerde reklam yerleştirmek zaten “self service”. Kolaylıkla reklam yerleştirmek mümkün oluyor.

Azerbaycan şirketleri özellikle Facebook’a çok fazla reklam veriyorlar. Burada pazarlama yalnızca normal reklam ile değil, Facebook’un API’sinden faydalanılarak da yapılıyor. Uygulamalarla çeşitli kampanyalar düzenleniyor.

DST’nin %100’üne sahip olduğu diğer iki servis Odnoklassniki ve Mail.ru ise farklı yerel reklam ajanslarıyla da çalışıyor ve reklamverenleri oldukça çok. Tekil ziyaretçi, sayfa gösterimi fazla olduğundan pazarlama bütçelerinden büyük pay alıyorlar. Şirket pazardaki boşluktan ustaca faydalanmış ve pazara özel muamele ile kazanç sağlıyor.

Google Reklamları

Pazarda Google reklamları hiçbir zaman Facebook gibi patlama yapmadı. Kendi halinde sabit grafikte reklam verenleri oldu. Fazla gelişmeme sebebiyse sitelerin Adsense kullanımına fazla merak göstermemesi. Site sahiplerinin kullanmama sebebiyse kazandıkları paralarını zor alabilmesi. Adsense’den kazanılan paralar Google tarafından banka hesabına direk yatırılamıyor. Bunu destekleyen bir banka yok. Google çek yolluyor, bu çeki bozdurmaksa 40 güne kadar uzuyor.

Online Oyun

Online oyun konusunda da şimdilik yeterli veri yok.Dövüş tipli yabancı RPG oyunlar bir ara çok yaygınlaşmıştı. Özellikle Rus sitesi combats.com oldukça ünlü.  Site trafiğinin yaklaşık %24 Azerbaycan’dan.

Sosyal ağların hayatımıza daha çok girmesi ve Facebook’un hem de oyun platformu görevini de üstlenmesinden sonra bu türlü sitelere de ilgi azaldı. Zaten kaydettiğim sitenin de trafiği düşen trendle ilerliyor. Ufak çaplı denemeleri saymazsak, yerli bir online oyun sitesi yok diyebiliriz.

Toparlayacak olursak Azerbaycan internet pazarı henüz yolun başında. Küçük bir ülke olduğumuz için bazı şeyler da yavaş kalabiliyoruz. Bunun yanında küresel değişimler de bizim pazarımıza yansıyor ve Azerbaycan internet pazarının zamanla Türkiye pazarı gibi büyümesini umut ediyorum.

Sanırım Azerbaycan’ı internet pazarı dışında tanımak isteyenler için de kısa bir tanıtım videosuönermem gerekiyor. 

————-
Türkçe ilk büyük kapasiteli ve dilbilgisi açısından kendimi sorumlu hiss etdiğim yazını Türkiyenin teknoloji bloglarından olan Webrazzi-de yazdım.
Yazı zamanı Türkçe sözleri daha doğru seçmekte aflatunus-a yardımlarından dolayı teşekkürler. Ayrıca Webrazzi ekibine (@ardakutsal @alialtugkoca @FiratDemirel) de Azerbaycan pazarını tanıtmaya imkan sağladıkarı için teşekkürler.
Yazıda Azerbaycan internet pazarını mümkün-mertebe doğru şekilde Türkiyeli okuyuculara tanıtmaya çalıştım. Umarım olmuştur.

Yazı: http://www.webrazzi.com/2011/05/25/azerbaycan-internet-pazari/

Azerbaycan İnternet Pazarına Genel Bakış

Uzun süredir takip ettiğim Webrazzi’de, Azerbaycan internet pazarındaki mevcut durumu paylaşacağım için memnunum. İnanıyorum ki komşu ülkenizdeki internet piyasasını tanımanız, ülkenizdeki durumu değerlendirmeniz açısından güzel bir referans olacaktır.

Azerbaycan’ın nüfusu 9 milyon, aktif internet kullanıcısı ise yaklaşık %44. İstatistikler mobil interneti de kapsıyor ve internet kullanım istatistiğinin bu denli yüksek olma nedeni mobil internet kullanıcıları. Ülkenin internet pazarı yeni yeni şekillenmeye başlıyor.

İnternet kullanıcı sayısının fazla olmamasının nedeni yakın tarihlere kadar internet fiyatlarının çok yüksek olmasıyla açıklanabilir. 2009 yılından başlayarak fiyatların bir kaç defa, hem de kat-kat indirilmesi, kullanıcı sayının da artmasına neden olmaya başladı. Şu anda 2 Mbps internet paketine aylık 30 manat (yerel para birimi) ödüyorum. Dolarla karşılığı yaklaşık 38$.

Mobil İnternet Kullanımı

Ülkedeki tüm GSM operatörleri henüz 3G’ye geçmiş değil, bu da kullanıcı artışının önünü kesiyor. Mevcut 3 mobil operatörden (Bakcell, Azercell ve Azerfon) sadece biri – hem pazar payı oranıyla en küçüğü, hem de çekim kalitesi bakımından en zayıf olanı – Azerfon, 3G hizmeti veriyor. 3G lisanına sahip Azerfon Vodafone ile de partnerlik anlaşmasına sahip. 2009′un Aralık ayından itibaren 3G’e geçmesine rağmen hem fiyatların uygun olmaması, hem de kullanıcılardan tepki alması nedeniyle fazla yaygınlaşamadı. Diğer operatörlerin ise çeşitli nedenler sebebiyle 3G lisansları yok.

Azerbaycan’da toplam mobil abone sayısı 7.2 milyon. Abonelerin operatörler arasında dağlımı ise yaklaşık olarak aşağıdaki şekilde:

1. Azercell – 50%
2. Bakcell – 35%
3. Azerfon – 15%

Pazar lideri Azercell’in bir başka özelliği ise Fintur Holdings B.V. şirketine dahil olması. Bu şirket  Turkcell (42%) ve  Teliasonera (58%) şirketler grubunun ortak kurdukları bir şirket. 3G lisansına sahip olmayan Azercell ve Bakcell internet hizmetini EDGE üzerinden sağlıyor. Bu sene içerisinde her iki operatörün 3G lisansı alması bekleniyor.

Ülke olarak hem fiyat indirimleri, hem de yeni nesil 3G hizmetlerinin tüm operatörlerde aktif duruma gelmesinden sonra kullanıcıların daha da artmasını bekliyoruz.

İstatistikler – Sosyal medya, Tarayıcılar, E-posta Servisleri

Sosyal medya araçlarından şu anda en popüleri ve hızla yükseleni tüm dünyada olduğu Azerbaycan’da da Facebook. Şu anda üyeleri 400 bine (387.340) yaklaşıyor. Geçen seneye oranla % 200’den fazla  artış oldu. Facebook’un popüler olana dek en fazla kullanılan sosyal ağlar Rusya tabanlı olanlardı: Odnoklassniki.ru ve vKontakte. Son aldığım istatistiklere göre Odnoklassniki’de kullanıcı sayı 500 binden fazla. vKontakte-de ise 300 bini geçiyor.

Son bir senede Facebook’un oldukça hızlı yükselişi karşısında Ondoklassniki ve vKontakte hiç bir şey yapamadı. vKontakte Facebook’un en büyük klonlarından biri olarak yola çıktı. Fakat sonradan Facebook’a bire-bir ayak uyduramadı (veya uydurmadı). Site şu anda Facebook’un eski sürümlerini hatırlatıyor. Üye sayısında artış olmamasının yanında, eski üyelerini de kaybetti. Bu sosyal paylaşım ağlarında hesabı olan kullanıcıların sitelerdeki aktiflik oranı hızla düştü ve Facebook’la boy ölçüşemez düzeye geldiler.

Tabi son zamanların parlayan bir diğer yıldız da Twitter. İlk başlarda küçük ve daha fazla teknoloji sektöründen insanlara hitap eden Twitter, 2010′un son çeyreğinden başlayarak giderek yaygınlaşıyor. Şu anda Azerbaycan trendlerini resmi olarak Twitter’dan takip edemiyoruz. Aktif kullanıcıların yazılarını takip eden yerel, 3. parti bir site sayesinde ölçümleme yapma imkanımız var. Twitter’in Rus ve Türk dillerini eklemesinden sonra bu sene içerisinde daha da popülerleşeceğine inanıyorum. Her iki dil yakın coğrafyaya ait ve ülke nüfusunun %90′ının bu iki dilden birinde internette her hangi bir siteyi rahat kullanma şansına sahip.

Azerbaycan Blog Dünyası

Bloglar ise en yaygın sosyal medya araçlarından. Durmadan artan bir ivme kazanmış durumda. Hemen hemen her konuda blogla karşılaşmak mümkün; sinemadan siyasete, teknolojiden edebiyata. İnternet sitelerinin kataloğunu tutan bir sitenin verilerine göre Azerbaycanda aktif sitelerin sayısı 8 bine yaklaşıyor.

Hiç bir sosyal ağ veya başka bir site kapalı değil. Yani başımız şimdilik yasaklarla dertte değil. İnternette her konuda geride olsak da en azından yasakların olmaması sevindirici.

Kullanıcıların tarayıcı seçimleriyse dünya geneline göre biraz farklı. 2010 sonlarında bir araştırma gerçekleştirmiştik. Hem global araştırma şirketi Statcounter‘ın istatistikleri hem de sitelerin istatistiklerini tutan yerel bir servisin verilerini karşılaştırmıştık. Yerel istatistikler de Statcounter ile hemen hemen aynı oranda çıkmıştı. 2010 sonu itibariyle oluşan tablo şu şekilde:

1. Internet Explorer – 39.22%
2. Opera – 29.34%
3. Firefox – 17.27%
4. Chrome – 12.69%
5. Safari – 1.32%

Tüm dünyada olduğu gibi IE’nin pazar payı hızla küçülüyor. Fakat dünyada olanın aksine bizde IE’yi Firefox ya da Chrome değil Opera sıkıştırıyor. Şimdiki duruma bakarsak, yine IE’nin kan kaybettiğini, rakiplerinin de bundan pay aldığını görmek mümkün. Operanın yükselme sebebi Firefox ve Chrome popüler olmadan önce de burada tanınmış olması. Diğerlerinden daha aktif, hatta  bazı etkinliklerde sponsor bile oluyorlar. Başka bir neden de WML tabanlı siteleri desteklemesi. Mobil (wap) tabanlı siteleri internetten açmak isteyen kullanıcıların da tercihi oluyor.

Şubat ayında e-posta servisleriyle ilgili de bir araştırmamız olmuştu. Araştırma sonucunda ülke çapında en fazla kullanılan mail servisleri sırasıyla Mail.ru (Rusya servisi) yaklaşık %50, Box.az(yerli servis) yaklaşık %14 ve Hotmail yaklaşık %6 pazar payına sahip olduğunu görmüştük.

Etkinlikler

Ülkede internet odaklı çeşitli etkinlikler de düzenleniyor. İlk büyük kapsamlı etkinlik 2008′de (Barcamp Azerbaycan) gerçekleşti. Büyük kapsamlı ilk global etkinlikse Barcamp Caspian (2009)oldu. Blogcuları bir araya toplayan Bloqosfer blog forumu ve sosyal internet projelerini gerçekleştirilmesine yardımcı olan SYD (Sicamp) etkinlikleri 2010′dan beri düzenlenmekte.

Şimdiye kadar bu etkinliklerden en fazla ilgi göreni Barcamp etkinlikleri oldu. Bu sene de her üç etkinliğin gerçekleşmesi bekleniyor. Bunlardan yalnız Barcamp’ın bu sene de global olarak düzenlenmesi planlanıyor. Ayrıca, sonbaharında TEDxBakı‘nın teknoloji ve internet içerikli bir etkinliğinin olması bekleniyor.

Tüm bunlara rağmen ülkede şimdilik Webrazzi Summit büyüklüğünde ücretli etkinlikler yapılmıyor. Pazarın daha da gelişmesinden sonra eminim bu tür etkinlikler de yapılacaktır.

.az Alan Adı Uzantısı Hakkında

Bu konu internetimizin kanayan yaralarından biri. Berbat hizmet anlayışları ve satışın sadece bir şirketin elinde olması, bir çok kullanıcını .az alan adı uzantısından soğutuyor. Oldukça ağır kayıt şartlarına rağmen şu anda kayıtlı 10616 tane .az domaini var ve .az’a bağlı alt alan adlarında toplam 11622 kayıt mevcut.

Şu anda .az uzantısı ile online alan adı kaydı yaptırmak neredeyse imkansız. Kayıt işlemi için önce e-posta aracılığıyla form doldurup göndermek gerekiyor. 24 saat içinde onay e-postasını bekliyoruz. İstediğimiz alan adını alabilirliğimiz onaylandıktan sonra, şirketin ofisine gitmek, parayı yerinde ödemek gerekiyor. Bu prosedürden sonra da NS’leri kontrol etmek için panel verilmiyor. Değiştirmek istendiğinde kayıt zamanı kullanılan e-postadan şirkete yazmak gerekiyor. Hafta sonu ya da bayramlarda değiştirmek de haliyle mümkün olmuyor. Eğer kimse başkent dışından .az uzantılı alan adı almak istese yine aynı prosedür uygulanıyor. Onca yolu kalkıp başkente gelmeliler. Diğer illerde ofisleri bulunmuyor.

Bu sorunun teknolojik yetersizlikten olduğunu söyleyemeyiz. Azerbaycan’da üniversite sınavları için kayıtlar sadece online yapılıyor, kimlik kontrolünden, bitirdiği okula kadar hepsi online ve başarılı bir şekilde düzenleniyor. .az uzantılı alan adı satışlarını gerçekleştiren şirketin bunu düzenlememe sebebi kontrolü elinde bulundurmak, istemediği alan adlarının satılmasına engel olmak. Konuyla bağlı fazlasıyla yazıldı, çizildi. Gerekli başvurular yapıldı. Bu durumun bir an önce düzeltilmesini umuyoruz.

Web Site Arayüz Dilleri

Ülkenin bulunduğu coğrafi konum itibariyle kullanıcılar Rus, Türk ve Azerbaycan dillerinde olan siteleri kullanıyorlar. Azerbaycanın 70 seneyi aşkın bir süre Sovyetler Birliği’nin yönetimi altında kalması sonucu nüfusun büyük bir kısmı Rusça biliyor. Hemen herkes Rusça olan bir siteyi kullanabiliyor.

Diğer yandan, kardeş Türkiye ile aynı dil ailesinemensup oluşumuz nedeniyle kullanıcıların Türk sitelerini kullanabilme oranı da çok yüksek. Elbette, İngilizcenin tüm dünyada hakim bir dil olması bizim için de değişmiyor. İngilizce’yi öğrenenler giderek artıyor. Bu da sitelerin kullanımında kendini gösteriyor.

Yabancı siteleri kullanım ihtiyacı biraz da yerli pazarın yavaş gelişmesinden kaynaklanıyor. Pazarda büyük bir internet şirketi, geliri sırf sitelerden olan büyük bir kuruluş yok. Kısaca bir İzlesene, Ekşisözlük ya da YemekSepeti yok.

Azerbaycanda yapılmış internet sitelerinin kullanıcı arayüzleri genelde iki dilde, Rusça ve Azerice. Bazı sitelerin Rusça olma sebeplerinden biri hem nüfusun Rusça eğitim görmüş bölümüne direkt hitap etmek, hem de büyük nüfusa sahip Rusça konuşan ülkelerde kullanımını sağlamak. Yine de ben sitelerin sırf Rusça olmasını tasvip etmiyorum. Pazarın gelişimi açısından yabancı dille birlikte kendi dilimizin de olmasından yanayım. Bu durumda da gelişmeler olumlu yönde. Giderek Azerbaycan dilinde olan sitelerin sayısı artıyor ve Rusça olan siteler de Azerbaycan dili seçeneğini ekliyorlar.

Satın Almalar

Pazar oluşmadığından yatırımlarda olduğu gibi, şirket satınalmalarında da fazla bir gelişme yok. Şu ana kadar 3 sitenin el değiştirdiğini biliyoruz. Bunlardan en büyüyü haber sitesi Day.az‘ın 2009′da satılması oldu. Fakat fiyatı konusunda kimseye bilgi verilmedi. Bundan başka 30 ile 50 bin dolar arasında satın almalar oldu. Bir mobil siteyi Azercell’in içerik sağlayıcılarından biri satın aldı; el değiştiren bir diğer site ise eğlence sitesi olmuştu.

Neden Pazar Yok?

Peki neden internet pazarı yok? Aslında bu o kadar da zor bir soru değil. Çünkü, yatırımcılar yok. Değil melek yatırımcı, internette iş kurmak isteyen yatırımcı da yok. Sanırım elinde büyük işler kuracak kadar fazla parası olan insanlar internete yeteri kadar inanmıyorlar. Sabretme istekleri yok. Parayı yatırıp 6 ay içinde ondan kazanç sağlamak istiyorlar. Halbuki Facebook’lar, Twitter’lar hiç de o mantıkla kurulmadı. Zaten bir sonraki yazıda vurgulayacağım DST Grubu da bu boşluktan faydalandı ve pazarda kendi ürünlerini yeteri kadar tanıttı.

Kısaca Azerbaycan internet pazarı daha yeni yeni oluşuyor ve büyük oyunculardan yoksun. Pazarda hakim siteler ise yabancılara ait. Azerbaycan internet pazarı hakkındaki diğer yazımda dikey bir bakışla e-ticaret, online reklam gibi konulara değineceğim.